معماری گوتیک که بهخاطر طاقهای نوک تیز، تکیهگاههای پرنده و پنجرههای شیشهای رنگآمیزش معروف است، یک نوع معماری اروپایی است که در اواسط قرن دوازدهم آغاز شد و محبوبیت خود را تا قرن شانزدهم حفظ کرد.
معماری گوتیک که اغلب در ساخت کلیساهای آن دوران جلوه میکرد، در سراسر کشور مبدأ خود فرانسه، و همچنین بقیه اروپا و جهان بسیار محبوب شد.
با شنیدن کلمه «گوتیک» اغلب تصویری که در ذهن ما ایجاد میشود محیطهای تاریک و مرموز و سبک لباس پوشیدنی خاص با همین نام در فیلمهای هالیوودی میباشد اما حقیقت امر این است که سبک گوتیک ارتباط ناگسستنی با نور داشته و در واقع برای وارد کردن نور خورشید به داخل کلیساها و ایجاد فضایی معنوی به وجود آمده و منجر به خلق سازههای بینظیری شده که امروزه میشناسیم.
تاریخچه معماری گوتیک
همانطور که قبلاً ذکر شد، gothic architecture در فرانسه سرچشمه گرفت – جایی که در ابتدا “Opus Francigenum” یا “کار فرانسوی” نامیده میشد.
در اواسط قرن دوازدهم، پیشرفتهای مهندسی سازه، سازندگان فرانسوی را قادر ساخت که سازههای عظیمی بسازند. برخی از عناصر کلیدی معماری گوتیک – مانند پنجرههای شیشهای بزرگ و چهارطاقیهای مرتفع، نور طبیعی کافی را برای سازهها فراهم میکردند.
سبک معماری گوتیک با توجه به جلوهگاهش(از جمله قدمت ساختمان، موقعیت مکانی و کاربری) ممکن است شکلهای متفاوتی به خود بگیرد اما تمام ساختارهای گوتیک در پنج عنصر اصل مشترک هستند :
- پنجره های شیشهای رنگی
- طاقهای نوک تیز
- پشتبندها
- طاقهای آجدار
- تزئینات بسیار آراسته
- به ندرت میتوان خانهای شخصی را یافت که به سبک گوتیک ساخته شده باشد اما معماری گوتیک اساساً ساخت و ساز و دکوراسیون اروپایی را برای چهار قرن تعریف کرد
تکامل معماری گوتیک در گذر زمان
سالهای اولیه معماری گوتیک در حدود ۱۱۳۵-۱۱۴۴ با بازسازی کلیسای سنت دنیس در خارج از پاریس آغاز شد. ابوت سوگر در استفاده از خطوط عمودی سر به فلک کشیده، قوس های نوک تیز و شیشه های رنگی پیشگام بود.
سالهای گوتیک عالی که از سال ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ به طول انجامید و اولین بار توسط کلیسای جامع شارتر در فرانسه معرفی شد. این دوره زمانی با سبک Rayonnant یا تزئینات بسیار آراسته در نمای بیرونی ساختمان ها تعریف شد.
آلمان، اسپانیا و بریتانیا تغییرات خاص خود را از معماری گوتیک Rayonnant در چند دهه پس از آن ایجاد کردند.
سالهای گوتیک متاخر که از قرن ۱۵ تا ۱۶ به طول انجامید. در طول این مدت، آلمان کلیساهای بسیار بلند با سقف های طاقدار طراحی و اجرا کرد.
اگرچه معماری گوتیک دارای ویژگیهای رومی بسیاری است اما سازندگان گوتیک دیوارهای بسیار ضخیم و محکم ساخت رومیها کنار گذاشتند.
چرایی این مسئله به ساخت سازههای کشیده و بلند مرتبه مربوط میشد که با دیوارهای رومی میسر نبود و برای ساخت سازههای بسیار بلند، دیوارها باید نازکتر میشدند و وزن کمتری پیدا میکردند.
علاوه بر این، سازندگان دوره گوتیک برای ساختن سازههایی که به نظر میرسید آسمان را لمس میکنند، از دیوارهای پشتبند که وظیفه تحمل وزن سازه را بر عهده داشتند، استفاده کردند.
عناصر شاخص معماری گوتیک
شیشه های رنگی
یافتن پنجرههای شیشه ای رنگی در مکانهای عبادی امری معمول است، اما در کلیساهای گوتیک بسیار رایج است. پنجره ها معمولاً بسیار بلند و قوس دار یا گرد هستند و در نظر گرفته شده بودند که تا حد امکان نور طبیعی را به داخل برسانند. اغلب در پنجرههای شیشهای رنگی گوتیک، تزئینات مختلف از جمله صحنههایی از کتاب مقدس و یا شمایلهای روحانی را خواهید دید.
قوس های نوک تیز
سازندگان گوتیک به جای استفاده از طاق های گرد رومی، قوس های بلند، نازک و نوک تیز میساختند. طاقهای نوک تیز گوتیک ارتفاع سقف را برجسته میکردند و بهطور نمادین به سمت آسمانها اشاره میکردند. این نوع طاقها را در معماری اسلامی نیز خواهید یافت.
چهارطاقیها
به منظور ساختن سازه های بسیار بلند با پنجره های بلند، معماران گوتیک به جای تیرهای سنتی، شروع به استفاده از چهارطاقیها یا طاقهای قوسی که به موازات یکدیگر برای حمایت از یک سقف گرد قرار گرفتهاند، کردند.
این طاقهای متقاطع نه تنها جذابیت بصری ایجاد کردند، بلکه از سازههای بلند پشتیبانی بیشتری میکردند.
سازههای پشتبند
پشتبندها از دیگر از پیشرفتهای دوران گوتیک بود که به پشتیبانی از ساختمانهای بلند و سنگین کمک کرد.
این سازهها به شکل نیمی از یک قوس هستند و با توزیع مجدد وزن از یک سطح بالاتر و سنگین به سطح پایین تر و محکم تر، پشتیبانی میکنند.
عناصر تزئینی
سبک معماری گوتیک با تزئینات بیرونی بسیار پرآذین مشخص می شود. ستونها، قالبها، مجسمهها، قلهها، گلدستههای تزئینشده معمولاً در معماری گوتیک به وفور یافت میشوند.
